Wat is het EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)?

De Europese Unie zet met het 'Fit for 55'-pakket ambitieuze stappen om de netto-uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 55% te verminderen ten opzichte van 1990. Een cruciaal onderdeel van dit plan is het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), oftewel het koolstofgrenscorrectiemechanisme.

Deze nieuwe regelgeving heeft grote gevolgen voor bedrijven die specifieke goederen importeren in de EU. Maar wat houdt het precies in en hoe bereid je je supply chain hierop voor?

Wat is het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)?

Het Carbon Border Adjustment Mechanism is een koolstofheffing op de import van bepaalde goederen van buiten de Europese Unie. Het doel is om een gelijk speelveld te creëren tussen producten die binnen de EU worden gemaakt en producten die worden geïmporteerd.

Binnen de EU moeten producenten betalen voor hun CO2-uitstoot via het missiehandelssysteem (EU ETS). CBAM zorgt ervoor dat importeurs een vergelijkbare koolstofprijs betalen voor de ingebedde emissies van hun geïmporteerde goederen. Simpel gezegd: het wordt een heffing die de CO2-kosten van productie buiten de EU gelijkstelt aan die binnen de EU.

Waarom heeft de EU CBAM ingevoerd?

De belangrijkste reden voor de invoering van CBAM is het voorkomen van 'koolstoflekkage' (carbon leakage). Dit fenomeen treedt op wanneer bedrijven hun productie verplaatsen van een regio met strenge klimaatregels (zoals de EU) naar landen met soepelere milieunormen.

Zonder CBAM zouden EU-bedrijven worden benadeeld door de kosten van het EU ETS, terwijl de wereldwijde uitstoot niet daalt, maar simpelweg verschuift. CBAM pakt dit probleem aan door:

1. Een eerlijke prijs voor koolstof te garanderen: Het zorgt ervoor dat de prijs van importproducten de werkelijke CO2-uitstoot tijdens de productie weerspiegelt.
2. Duurzame productie wereldwijd aan te moedigen: Het stimuleert niet-EU-landen om strengere milieunormen in te voeren om concurrerend te blijven op de Europese markt.
3. Het concurrentievermogen van de EU-industrie te beschermen: Het zorgt voor een gelijk speelveld voor Europese producenten die investeren in duurzaamheid.

Hoe werkt CBAM in de praktijk?

De implementatie van CBAM verloopt in twee fasen:

1. De transitieperiode (1 oktober 2023 - 31 december 2025)

In deze fase was er nog geen financiële heffing. Importeurs (of hun vertegenwoordigers) van CBAM-goederen zijn echter wel verplicht om per kwartaal te rapporteren. Deze rapportage moest de volgende informatie bevatten:

• De totale hoeveelheid geïmporteerde goederen.
• De totale 'ingebedde' CO2-uitstoot van deze goederen.
• Een eventuele koolstofprijs die al in het land van herkomst is betaald.

Het doel van deze fase was om data te verzamelen en bedrijven te laten wennen aan de nieuwe verplichtingen, zonder directe financiële consequenties bij fouten.

2. De definitieve fase (vanaf 1 januari 2026)

Vanaf 2026 treedt het volledige mechanisme in werking. Importeurs moeten:

• Zich registreren als ‘erkende CBAM-aangever’.
• Jaarlijks de totale ingebedde emissies van hun geïmporteerde goederen van het voorgaande jaar aangeven.
• Speciale CBAM-certificaten kopen om deze uitstoot te dekken. De prijs van deze certificaten zal gekoppeld zijn aan de wekelijkse gemiddelde veilingprijs van de EU ETS-emissierechten.

De impact van CBAM op jouw supply chain

De invoering van CBAM is meer dan een administratieve formaliteit; het vereist een strategische aanpak van je supply chain. De impact is voelbaar op meerdere vlakken:

• Kosten: De directe kosten van CBAM-certificaten zullen de importprijs van goederen verhogen. Dit moet worden meegenomen in budgettering en prijsstelling.
• Dataverzameling: Het verkrijgen van nauwkeurige emissiegegevens van je leveranciers buiten de EU wordt cruciaal. Dit vraagt om transparante communicatie en mogelijk nieuwe contractuele afspraken.
• Leverancierskeuze: Bedrijven kunnen worden gestimuleerd om leveranciers te kiezen die kunnen aantonen dat ze met lage CO2-uitstoot produceren. Duurzaamheid wordt zo een nog belangrijker selectiecriterium.
• Administratieve last: De rapportageverplichtingen vergen tijd en expertise. Het is essentieel om interne processen hierop in te richten of dit uit te besteden.

Het managen van deze complexiteit vraagt om een centraal overzicht. Een digitaal logistiek platform zoals Cargoplot helpt je om de communicatie met alle betrokken partijen te stroomlijnen en cruciale documentatie te centraliseren. Zo behoud je de controle en transparantie die nodig is om aan de CBAM-eisen te voldoen.

Voor welke producten geldt CBAM?

CBAM is in eerste instantie gericht op sectoren met een hoog risico op koolstoflekkage. Momenteel vallen de volgende productgroepen onder de regeling:

• IJzer en staal
• Cement
• Aluminium
• Meststoffen
• Elektriciteit
• Waterstof

De verwachting is dat de scope van CBAM in de toekomst wordt uitgebreid naar andere sectoren en producten, zoals organische chemicaliën en polymeren.

Belangrijke data en tijdlijn voor CBAM

• 1 oktober 2023: Start van de transitieperiode. De eerste rapportageverplichtingen gaan in.
• 31 januari 2024: Deadline voor de eerste kwartaalrapportage (over Q4 2023).
• 1 januari 2026: Einde van de transitieperiode en start van de definitieve fase. Vanaf nu moeten importeurs CBAM-certificaten kopen.
• 31 mei 2027: Deadline voor de eerste jaarlijkse CBAM-aangifte (over het jaar 2026).

Conclusie: Voorbereiding is essentieel

Het Carbon Border Adjustment Mechanism is een gamechanger voor internationale handel met de EU. Het introduceert nieuwe kosten en administratieve verplichtingen, maar biedt ook kansen voor bedrijven die inzetten op een duurzame en transparante supply chain.

Veelgestelde vragen over het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)

Wat is de belangrijkste reden voor de invoering van CBAM?

De EU wil koolstoflekkage voorkomen. Dit is het verplaatsen van CO2-intensieve productie

naar landen met minder strenge milieuregels. CBAM zorgt voor een gelijk speelveld tussen EU-producenten en importeurs door een vergelijkbare koolstofprijs te heffen.

Is CBAM een belasting?

Hoewel het functioneert als een heffing, is het technisch gezien geen belasting. Het is een mechanisme dat de koolstofprijs van geïmporteerde goederen gelijkstelt aan die van binnen de EU geproduceerde goederen, via de aankoop van certificaten.

Wie is verantwoordelijk voor de CBAM-rapportage?

De importeur die de goederen aangeeft bij de douane in de EU, of diens indirecte douanevertegenwoordiger, is verantwoordelijk voor het voldoen aan de CBAM-verplichtingen.

Wat gebeurt er als ik niet aan de rapportageverplichting voldoe?

Tijdens de transitieperiode kunnen boetes worden opgelegd voor het niet, onjuist of onvolledig indienen van de CBAM-rapportages. De hoogte van de boetes kan variëren per lidstaat.